UNYAGO CHANZO CHA MIMBA ZA UTOTONI

Na Hamisi Magendela

WATANZANIA na Afrika kwa ujumla huwa wana tamaduni zao ambazo kwa namna moja au 

nyingine hadi zipo zinazodumishwa na kuendelezwa japo wakati mwingine zinakuwa zikiathili 

jamiio furani.

Lengo za tamaduni hizo ni kuelimisha, kuonya na wakati mwingine kuburudisha kwa nyakati 

maalum kwa kufanyika sherehe kubwa zinazoambatana pamoja na unywaji wa pombe na zaidi za 

kienyeji na ikisindikizwa na burudani ambayo wakati mwingine uchezwa hadi usiku na kukesha.

katika suala zima la ukeshaji katika shughuli za kitamaduni ni sehjemu moja ambayo inakuwa

inasababisha madhala makubwa katika jamii hasa watoto wa kike ambao wakati mwingine hapo 

ndipo wanapoitumia nafasi ya kufaya mambao ambayo yanakuja kuwaathiri siku za baadae.

hapo na nizungumzie tamaduni moja ambayo naamini kwa njia moja au nyingine ni sehemu ya 

inayosababisha matatizo kwa watoto wake muda mfupi baada ya taratibu za tamaduni kufanyika 

jambo ambalo inahitajika kazi ya ziada kuhakikisha elimu inatolewa ili kupunguza atahri 

zianazojitokeza baada ya hapo.

Unyago ni sehemu ya mila na destuli ya makabila mengi nchini Tanzania ambayo badao inatekelezwa 

na kudumishwa na lengo kubwa ni kuwapa elimu vijana wa kike kufahamu mambo mbalimbali 

kuhusu maisha ya ndoa na usafi juu ya mwili wake.

Aidha elimu ya Unyago inamfanya mtoto wa kike kujiandaa na maisha ya kuwa mama na kuweza 

kutunza familia atakayoweza kuwa nayo wakati ukifika wa kupata mwenza ambaye wataweza kuishi 

pamoja kama mke na mume.

Elimu hiyo utolewa kipindi cha likizo baada ya shule kufungwa hasa Desemba kutokana na kuwepo 

muda mwingi wa mapumziko ,ndiyo nafasi inayotumiwa na wazazi ama walezi kuwaweka ndani 

vijana wao wa kike kwa muda fulani na baada ya hapo utolewa kwa sherehe kubwa.

Lengo si kushawishi tamaduni hiyo kuondolewa bali ni koberesha kwa kuzingatia umri kuwaweka 

ndani na kuwapa elimu hiyo kwa maana wengi wao ni miaka 12 kitu ambacho ni mapema saa 

kuwapa elimu hiyo.

Wengi wa umri huo wanakuwa na tabia ya kufanya majabiribio ya tendo na kujikuta wakipata

ujauzito mapema kabla ya wakati na kuwasababibi9shioa kupata matatizo makubwa yakiwemo 

kushindwa kumwagika damu nyingi na kufariki, mama pamoja na mtoto au mmoja kati yao.

Pia usababisha kukosa masomo kwa kufukuzwa shule kutokana na kupata ujauzito kwa wakati huo 

na taswra ya maisha uanza kuharibika hapo kwa maana hata wazazi wanachukua nafasi kufukuza 

nyumbani msichana huo.

Fatma Shabani (27) ni miongoni mwa wanawake aliyepoteza usichana wake kipindi cha sherehe za 

unyago zikifanyika na kujikuta akipata ujauzito bila ya kujua.

Anasema kuwa wakati sherehe ya Mdogo wake, alikutana na mwanaume na kumlaghai kufanya naye 

ngono ilisababisha kupata ujauzito akiwa na miaka 15 ingawa hakuwa kusudio lake kupata ujauzito 

kwa wakati huo.

Japo alikiri mwaka mmoja nyuma alipata mafunzo ya unyago lakini anadai hayakumsadia lolote 

kutokana na kutozingatia maelekezo aliyokuwa akipewa kwa wakati huo.

Inawezekana umri wa wasichana wanaopata elimu hiyo ikawa ni tatizo, ndiyo maana vitendo vya 

ngono huwa vinashamili baada ya vijana hao kutoka katika unyago.

Pia inawezekana mila hii wakati mwingine ikawa ni chanzo kikubwa cha mimba za mapema kwa 

watoto wa kike hivyo ni vyema ikaangaliwa upya jinsi ya njia ya kutumia kuwafikishia elimu hiyo.

Mkurugenzi wa Manispaa ya Mtwara Mikindani, Sabin Sirima, anaeleza kuwa tatizo la watoto 

kupata mimba linatokana na utamaduni wa eneo husika.

Nakubaliana na maneno hayo kwa mapana zaidi, kwani ukiangalia kwa makini, mikoa ya kusini 

imeathirika zaidi na tatizo la wasichana kupata ujauzito ukingalinisha na mikoa mingine ya hapa nchi 

kutokana na kuendeleza mila na desturi bila ya kuzingatia nyakati.

Ni vyema ili kuweza kuendana hali halisi ya maisha ilivyo sasa watoto wengi wanakuwa na uelewa 

na udadisi wa kujua mambo kwa haraka zaidi na kuyafanyia kazi licha kuelezwa kuwa wakati wa 

kufanya hivyo kwa rika lao bado.

Suala hilo limekuwa likiwafanya mabinti kuingia katika vitendo vya ngono mapema na kujikuta 

wakiwa katika hali mbaya baada ya kupata ujauzito ambao hawakuutarajia na kuwa mwanzo wa 

maisha yao kuharibika.

Hali hiyo hutokea pindi tu mtu aliyempa ujauzito kuingia mitini na ndoto ya kuwa maisha ambayo 

aliyafikiria kuwa kuwa na mwanaume kwa kipindi hiko ni sahihi kumbe ni hasara zaiodi kwa kipindi 

na majuto uanzia hapo. 

hiko ni kielelezo tosha kwamba baadhi ya mila hasa ya unyago kwa kiasi fulani inasababisha watoto 

wa kike kuwa ombaomba baada ya kacha shule kutokana na ujauzito na ikiwa atatelekezwa na

aliyempa ujauzito ndipo taswira ya maisha yake inapoanza kuharibika.

Kwa maana wengi wao wanakuwa bado wanafunzi wa shule za msingi na kusababisha kuacha shule 

kwa kupata ujauzito licha ya rais kikwete kutoa tamko la kuruhusiwa kuendelea na shule kwa 

wasichana wanaopata mimba wakiwa shule kutofanyiwa kazi ipasavyo.

Ally Makwilo mkazi wa manzese, anasema anaamini kuwa katika mikoa hasa ya pwani wamekuwa 

na kipaumbele cha utamaduni na si elimu jambo ambalo linalowaletea shida kuendelea kimasha 

kutokana na kutumia muda mwingi katika kuangalia lini watacheza ngoma ya mtoto ya kuwatoa 

wali, baada ya kupata mafunzo ya unyago.

Taarifa kutoka Tanga zilionyesha kuwa katika mkoa huo tatizo la wasichana kukatisha masomo ni 

kubwa zaidi. Mathalani, karibu wasichana 300 walikatisha masomo yao mwaka 2009 kutokana na 

mimba za utotoni kwa mwaka 2010) wakati Mkoani Kagera hali ni ileile, taarifa zinaonyesha kuwa 

wasichana 880 walikatisha masomo yao kutokana na kupata mimba wakiwa shule. (Jambo Leo: 

Januari 12, 2010).

Katika mkoa wa Pwani pekee karibu wasichana 500 walikatisha masomo yao kati ya mwaka 

2005-2009 kutokana na kupata mimba za utotoni (Jambo Leo, Machi 2010). Taarifa za Utafiti 

kuhusu mimba za mapema kwa wasichana uliofanywa hivi karibu na Chama cha Waandishi wa 

Habari Wanawake (TAMWA), zinatoa picha ya kutisha.

Mathalani, mkoani Tabora pekee wasichana wa shule 819 walipata mimba kipindi cha mwaka 

2006-2009. Na huko Morogoro kati ya mwaka 2007-2009 wasichana wa shule 331 walipata mimba 

na kukatisha masomo yao.

Takwimu za kitabu cha Takwimu za Elimu Tanzania (2005-2009) zinaonyesha kuwa watoto wa 

kike walioacha shule kutokana na mimba za utotoni ni wengi kiasi cha kuogopesha ambapo idadi ya 

wasichana waliocha shule kwa ujauzito zilikuwa 16,991kwa wakati huo.

Ukubwa wa tatizo kiujumla ni kubwa kuliko inavyoelezwa na inatisha, inaogopesha na inaamsha 

hisia za kuwajibika ki-ubunifu ili kuokoa kizazi cha watoto wetu wa kike, Wanawake ni sehemu 

kubwa ya jamii yetu ambayo mchango wao ni mkubwa katika taifa letu.

Halima Makangila, anasema katika Unyago vijana wa kike wanafundishwa masuala ya ndoa na 

kuwajenga kiakili, hivyo akili yao inajengeka kuwa wako tayari kuishi na mwanaume na kubeba 

ujauzito na kupata watoto.

"Si vyema masuala hayo ya unyago kuyaingilia moja kwa moja kwa maana yanagusa imani na

taratibu za watu katika kuendesha maisha tao ya kila siku, hivyo ni vyema elimu ikatolewa taratibu 

ili kuwashawishi walezi kuwaacha watoto wa kike wanapevuka wakiwa shule ya msingi kuwaacha 

hadi wanapomaliza elimu hiyo ili kuwaondolea adha wanayoweza kuipata baada ya kurudi katika 

unyago," alisema Makangila.

taratibu.

Ni ukweli kwamba serikali imekuwa ikijipanga kuahakikisha mtoto wa kike anafanya vizuri katika 

masdomo yake, lakini tatizo la mimba mashuleni ni kikwazo kikubwa kwa vijana hao wa kike 

kufikia kmalengo ya Serikali kwa maana wengi uolewa au kupta mimba na kutelekezwa.

Taasisi mbambali zimeliona tatizo hilo na kusababisha kutioa elimu ili kukabiliana na tatizo hilo ili 

kupunguza hali tete ya vijana wa kikae kupata mimba na kuwafanya kuwa tegemezi miongini mwa 

jamii inayowazunguka.

Hali hiyo imesaidia kwa kiasi kikubwa kubadili mwelekeo wa wanafunzi kuwa wakipata sekondari 

wanapomaliza msingi, wanakwenda. Kutokana na hali hiyo, hivi sasa wasichana wengi wanamaliza 

darasa la saba tofauti na ilivyokuwa awali.

Fatuma Kambi, aliyewahi kuwa Afisa Elimu Rufiji, alisema hali ilikuwa mbaya wakati anaanza kazi 

katika mkoa huo kutokana na wasichana wengi waliokuwa wakiacha shule kutokana mila ya Unyago 

ambayo ilishamili kwa kiasi kikubwa japo kwa sasa imepungua kiasi fulani.

"Siyo kwamba tunakataa mila hiyo isiendelee kwani kwa kufanya hivyo tunapkuwa tunaingilia uhuru 

wa mtu, kitu ambacho si kizuri hivyo tulikuwa tukiwashauri wawaache mpaka wamalize elimu ya 

Msingi japo baadhi ya wazazi walikuwa wakipuuza ushauri huo", alisema Kambi.

Kambi ambaye kwa sasa ni Mkurugenzi wa Ufundi katika chama cha Walimu Wanawake Tanzania, 

alisema kwa sasa kupitia Vikundi mbalimbali kwa pamoja wamekuwa wakitoa elimu kwa wazazi ili 

waweze kuwa waelevu katika Muda wa kuwafanyia mabinti hao Mafunzo ya Unyago.

Anasema hali ni mbaya kwa wasichana ikiwa elimu kuhusu Unyago haitatolewa vizuri kwa 

kuzingatia muda wa watoto hao kwa maana ikiwa watafanyiwa mapema kuna hatari ya watoto wa 

kike wakawa masikini na tegemezi kwa kukosa elimu ya kuwatoa katika hali moja kwenda nyingine 

ya kimaendeleo.

"inaumiza kuona wasichana wetu wakiaharibu maisha yao wakiwa katika umri mdogo, baada ya 

kupata mimba wakiwa watoto na hawafahamu nini cha kufanya baada ya kukimbiwa na mtu 

aliyempa ujauzito na kuwa chanzo cha hali ya maisha kuharibika", alisema Kambi.

Kwa upande wake Mkurugenzi wa kikundi cha Mwangaza Sanaa cha Manzese Dar es Salaam 

Addsony Mgeni, anasema tatizo la mimba kwa wasichana wenye umri mdogo linatokana na mila na 

desturi inachangiakutokana na kuyafanyia majaribio yale waliofundishwa kweny unyago.

Pia anasema kuwa inatakiwa kutoa elimu taratibu ili watu waweze kuondokana na desturi ya 

kuwacheza ngoma wasichana wakiwa na umri mdogo kwa njia moja au nyingine itasaidia 

kupunguza tatizo hilo kama si kumaliza kabisa.

Nkya anasema wengine waliopata ujauzito walidanganyika kwa kupewa msaada wa usafiri kutokana 

na shule kuwa mbali na makazi ya watu hivyo na kubaini wanafunzi wengi wanatembea umbali 

mrefu hadi kilometa 20 kwenda shule.

“Tatizo la shule kuwa mbali lingeweza kuepusha mimba iwapo shule zingekuwa na mabweni kwa 

ajili ya wanafunzi wanaoishi mbali na shule,”alisema.

Alisema mfumo wa elimu ubadilike gharama ya elimu itoke katika mfuko wa serikali zisitumike 

fedha za wazazi hivyo kila mtoto wa kike na kiume wanatakiwa wapate elimu bure.

Kwa mujibu wa taarifa za Wizara ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi katika kipindi cha mwaka 2004 

hadi 2008, jumla ya wanafunzi 28,590 wakiwepo 11,599 shule za msingi walikatishwa masomo 

kwa kupata mimba.

Nkya anasema taarifa mikoa iliyofanyiwa utafiti ni Dar es Salaam, Morogoro, Iringa, Mbeya,

Dodoma, Kigoma, Mwanza, Mara, Shinyanga, Tanga, Kilimanjaro, Tabora, Lindi, Ruvuma, Manyara 

Kaskazini Pemba na Kusini.